جمعى از نويسندگان
344
مجموعه مقالات برگزيده كنگره بزرگداشت آيت الله سيد على آقا قاضى (ره) (فارسى)
جامع صفات و آثار الهى در وجود پيامبر ( ص ) ظهور مىيابد و اذن شفاعت خاص اوست ( خليلى ، 147 ) . در اين باره صدر المتألهين مى گويد : « بدان كه تمامى ارواح از يك روح آفريده شده اند و آن روح پيغمبر ( ص ) است و روح او اصل ارواح است ، و از اين روى ، ام ( مادر ) ناميده شده ، يعنى مادر روحها - همچنان كه لوح محفوظ ام الكتاب است » ( نك : على پور ، 306 - 307 ) . اما اين مسئله در آموزه هاى عرفانى و به ويژه در مكتب ابن عربى جايگاهى بس و الا پيدا مىكند و بسيارى از عرفاى پيرو اين مكتب در پيرامون اسم اعظم مباحثى را طرح و بررسى كرده اند . اكثر عرفا اسم اعظم را حقيقت اسم الله دانسته اند ، چرا كه الله نمايانگر مرتبه ى واحديت و جامع همه ى اسماء است . از اين رو ، الله را اسم ذات مسمى به همه ى اسماء و صفات دانسته اند . خواصى كه بر اسم اعظم مترتب دانسته اند مربوط به شخصى است كه در عرفان عملى و قوس صعود ، مظهريت اين اسم را حائز و در اين اسم فانى گشته است ( رحيميان ، 178 ) . در نگاه ابن عربى ، حقيقت محمديه يا حقيقت الحقايق نخستين مظهر الهى در عالم است كه سيد عالم و عين تجلى اوست و نزديكترين كس به وى حضرت على ( ع ) است . حقيقت محمديه همان است كه اصحاب افكار او را هيولاى كل و عقل اول مى گويند ( ابن عربى ، فتوحات . . . ، 2 / 226 - 227 ) . حقيقت محمديه باطن كليه ى حقايق و مظهر و صورت اسم اعظم الهى است كه خود ربّ و جامع تمامى اسماء حق است . از اين رو صاحب مقام ربوبيت مطلقه به ظاهر خويش ، ظاهر عالم و حقايق موجود در آن را و به باطن خويش ، باطن عالم و حقايق موجود در آن را فيض و مدد مى رساند . بنابراين جميع فيوضات و نعم الهى به واسطه ى اوست پس او واسطه در آفرينش حقايق ، برزخ ميان حق و خلق است و از اين رو « حق مخلوق به » نيز ناميده شده است . ظهور حضرت ختمى مرتبت در اين عالم در واقع ظهور جزوى اين حقيقت كلى است ، زيرا كه جميع عالم و آدم از مظاهر اين حقيقت مقدس مى باشد ( همو ، 1 / 94 - 144 ) . به نظر لاهيجى ، روح اعظم ، عقل كل ، قلم اعلا و حقيقت محمديه سطح وجودى واحدى را در جنبه هاى مختلف آن نشان مى دهند . اين سطح همان سطح تعين اول است كه مرتبه ى واحديت و تجلى اسماء و صفات مى باشد ( لاهيجى ، 166 ) . قيصرى نيز معتقد است كه حضرت ختمى مرتبت ، مظهر تمامى اسماء الهيه است . يعنى حق به اسم جامع و كلى در آن حقيقت تجلّى كرده است ، و آن حضرت ، مظهر « اسم اعظم »